به گزارش اطلاعات آنلاین، بازار جهانی نفت در یک ماه گذشته یکی از پرتنشترین دورههای خود در سالهای اخیر را تجربه کرده است. با شروع عملیات نظامی در خاورمیانه در اواخر فوریه ۲۰۲۶، بازار نفت بلافاصله به خطر اختلال در عرضه واکنش نشان داد. جنگ و در پی آن اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز، بازار انرژی جهان را با شوک جدی عرضه مواجه کرد؛ شوکی که به گفته تحلیلگران و نهادهای بینالمللی، بزرگترین اختلال در عرضه نفت در تاریخ بازار جهانی محسوب میشود. در پی این تحولات، قیمت نفت به سرعت افزایش یافت و بازار وارد دورهای از نوسان شدید شد؛ دورهای که همچنان تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی و امنیت کشتیرانی در خلیج فارس ادامه دارد. بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، حملات نظامی و توقف بخش بزرگی از تردد نفتکشها از تنگه هرمز باعث شد صادرات نفت و فرآوردههای نفتی از این مسیر به شدت کاهش یابد. این نهاد تأکید کرده است که بازار جهانی نفت با بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ خود مواجه شده است.
همزمان با این تحولات، قیمت نفت برنت در بازارهای جهانی جهش قابل توجهی را تجربه کرد و در نخستین روزهای بحران تا نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش یافت.
تنگه هرمز؛ حساسترین گلوگاه انرژی جهان
نقش تنگه هرمز در بازار انرژی جهان، کلیدی و تعیینکننده است. طبق دادههای رسمی بازار انرژی: حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده در روز از این مسیر عبور میکند. این رقم معادل حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت است. به همین دلیل هرگونه اختلال در این مسیر، میتواند به سرعت عرضه جهانی نفت را تحت تأثیر قرار دهد و قیمتها را دچار نوسان شدید کند. در بحران اخیر نیز کاهش شدید عبور نفتکشها باعث شد برخی کشورهای تولیدکننده خلیج فارس با مشکل ذخیرهسازی مواجه شوند و بخشی از تولید خود را کاهش دهند. کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی برای مقابله با این بحران تصمیم گرفتند ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری خود آزاد کنند؛ اقدامی که بزرگترین آزادسازی ذخایر راهبردی در تاریخ این نهاد محسوب میشود.
بررسی تحولات از نیمه دوم مارس تا امروز، سوم آوریل ۲۰۲۶، نشان میدهد بازار جهانی نفت از فاز «شوک اولیه جنگ» وارد مرحلهای پیچیدهتر شده است؛ مرحلهای که در آن، قیمتها نهتنها به واقعیت اختلال عرضه، بلکه به شدت به سیگنالهای متناقض سیاسی، احتمال بازگشایی یا استمرار محدودیت در تنگه هرمز، و ارزیابی معاملهگران از طول جنگ وابسته شدهاند. در روزهای پایانی مارس، نفت برنت در مقاطعی از ۱۱۲ تا ۱۱۶ دلار عبور کرد و در دوم و سوم آوریل نیز با وجود نوسانات درونروزی، همچنان در سطوح بیش از ۱۰۶ تا ۱۰۹ دلار برای برنت و بیش از ۱۰۸ تا ۱۱۱ دلار برای WTI قرار داشت؛ وضعیتی که نشان میدهد بازار هنوز وارد فاز آرامش نشده و «حق بیمه جنگی» همچنان در قیمتها حضور پررنگ دارد.
هشدار تحلیلگران درباره سناریوی نفت ۱۵۰ دلاری
مؤسسات مالی بینالمللی نسبت به ادامه بحران هشدار دادهاند. بر اساس تحلیل بانک سرمایهگذاری J.P. Morgan، اگر اختلال عرضه نفت از تنگه هرمز تا هفتههای آینده ادامه یابد، قیمت نفت میتواند در کوتاهمدت به ۱۲۰ تا ۱۳۰ دلار برسد و حتی سناریوی ۱۵۰ دلار در هر بشکه نیز دور از انتظار نیست. تحلیلگران معتقدند در چنین شرایطی، بازار جهانی انرژی با خطر رکود تورمی مواجه خواهد شد. همچنین بر اساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، افزایش قیمت انرژی ناشی از جنگ خاورمیانه از عوامل مهم رشد قیمت مواد غذایی در جهان بوده است.
جدول زمانی نوسانات بازار نفت در بحران اخیر
| تاریخ | رویداد | اثر بر بازار نفت |
| ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ | آغاز جنگ و ورود بازار به فاز ریسک ژئوپلیتیکی | شروع قیمتگذاری جنگی در بازار نفت؛ نگرانی از اختلال در هرمز و عرضه منطقهای |
| ۱ مارس ۲۰۲۶ | واکنش فوری بازار در نخستین روزهای بحران | رویترز گزارش داد نفت برنت در معاملات اولیه حدود ۱۰٪ جهش کرد و به حوالی ۸۰ دلار رسید؛ هشدار درباره سناریوی نفت ۱۰۰ دلاری در صورت اختلال پایدار |
| ۲ مارس ۲۰۲۶ | تمرکز کامل بازار بر وضعیت تردد در هرمز | بازار بهجای متغیرهای بنیادین کلاسیک، روی «جریان واقعی نفت از هرمز» متمرکز شد؛ ریسک اختلال عرضه در کانون معاملات قرار گرفت |
| ۶ مارس ۲۰۲۶ | تشدید اختلال عرضه و افزایش نگرانی معاملهگران | جهش دوباره قیمتها و تقویت سناریوهای عبور نفت از ۱۰۰ دلار در برآورد مؤسسات مالی بینالمللی |
| ۱۱ مارس ۲۰۲۶ | مداخله اضطراری کشورهای عضو IEA | تصمیم به آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی؛ بزرگترین آزادسازی ذخایر در تاریخ آژانس برای مهار شوک عرضه |
| ۱۲ مارس ۲۰۲۶ | انتشار گزارش ماهانه IEA | آژانس اعلام کرد بحران اخیر «بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازار نفت» است؛ برنت در اوج شوک اولیه تا نزدیکی ۱۲۰ دلار صعود کرده بود |
| ۱۳ مارس ۲۰۲۶ | بازنگری مؤسسات مالی در برآوردها | بانکها و تحلیلگران، میانگین قیمت برنت در مارس را بالاتر برآورد کردند و سناریوی تداوم قیمتهای سهرقمی جدیتر شد |
| ۲۳ مارس ۲۰۲۶ | ادامه بحران و بازتنظیم انتظارات بازار | مؤسسات مالی و کارگزاریها پیشبینیهای نفتی ۲۰۲۶ را رو به بالا اصلاح کردند؛ بازار وارد فاز نوسان فرسایشی اما در سطوح بالا شد |
| ۲۹ مارس ۲۰۲۶ | تشدید نگرانی از گسترش جنگ و حملات جدید منطقهای | رویترز گزارش داد برنت در معاملات جمعه ۲۷ مارس با رشد ۴.۲٪ به ۱۱۲.۵۷ دلار رسید؛ نشانهای از تداوم تردید بازار نسبت به آتشبس |
| ۳۰ مارس ۲۰۲۶ | هشدار IMF و تثبیت روایت «شوک تاریخی انرژی» | صندوق بینالمللی پول اعلام کرد جنگ، چشمانداز اقتصادهای متعدد را تضعیف کرده و اختلال هرمز یکی از شدیدترین شوکهای انرژی سالهای اخیر است؛ نفت در مسیر رکورد رشد ماهانه قرار گرفت |
| ۳۰ مارس ۲۰۲۶ | اوجگیری انتهای ماه | رویترز در «Morning Bid» نوشت برنت بالای ۱۱۶ دلار معامله شد و نفت آمریکا از ۱۰۲ دلار عبور کرد؛ بازار نسبت به گسترش جنگ بسیار حساس شد |
| ۳۱ مارس ۲۰۲۶ | نوسان با امیدهای مقطعی سیاسی | بازار با خبرهای پراکنده درباره احتمال کاهش تنش، بخشی از رشد را تعدیل کرد، اما همچنان در سطوح بالا باقی ماند و حق بیمه جنگی تخلیه نشد |
| ۱ آوریل ۲۰۲۶ | تداوم ابهام درباره آینده هرمز | معاملهگران میان دو سناریوی «بازگشایی نسبی» و «تداوم انسداد» در رفتوآمد بودند؛ نوسان قیمتها ادامه یافت و بازار همچنان خبرمحور ماند |
| ۲ آوریل ۲۰۲۶ | جهش دوباره پس از تشدید لحن نظامی و سیاسی | رویترز گزارش داد برنت نزدیک ۸٪ رشد کرد و به ۱۰۹.۰۳ دلار رسید؛ WTI بیش از ۱۱٪ جهش کرد و به ۱۱۱.۵۴ دلار رسید. در گزارشی دیگر، قیمتهای لحظهای برنت ۱۰۶.۰۳ دلار و WTI ۱۰۸.۷۹ دلار نیز ثبت شد که نشاندهنده نوسان بسیار شدید روزانه است |
| ۲ آوریل ۲۰۲۶ | هشدار رسمی جیپیمورگان | J.P. Morgan اعلام کرد در صورت تداوم اختلال در هرمز تا میانه مه، نفت میتواند در کوتاهمدت به ۱۲۰ تا ۱۳۰ دلار برسد و حتی از ۱۵۰ دلار عبور کند |
| ۳ آوریل ۲۰۲۶ (امروز) | تثبیت ریسک بالا در بازار و ادامه اثر جنگ بر قیمتها |
رویترز گزارش داد نفت آمریکا در معاملات پنجشنبه از ۱۱۰ دلار در هر بشکه عبور کرد؛ همزمان در بازارهای منطقهای نیز برنت تا ۱۰۹.۲۴ دلار گزارش شد. جمعبندی بازار در روز ۳ آوریل: نفت همچنان در مدار قیمتهای بسیار بالا و حساس به هر تحول سیاسی/نظامی قرار دارد |